Odkrycie monumentalnej Ateny w Laodycei

Dwumetrowy marmurowy posąg bogini Ateny, odnaleziony w starożytnej Laodycei w południowo-zachodniej Turcji, rzuca nowe światło na sztukę i tożsamość kulturową regionu. Znalezisko, ogłoszone przez ministra kultury Mehmeta Nuriego Ersoya, stanowi jedno z najważniejszych odkryć ostatnich lat w Anatolii.

Teatr jako scena historii

Do odkrycia doszło na terenie Laodycea, nieopodal współczesnego Denizli, w obrębie Zachodniego Teatru – jednej z najważniejszych budowli miasta. Posąg odnaleziono w strukturze sceny, w części określanej jako postcaenium, gdzie spoczywał pod gruzami, zwrócony twarzą ku ziemi.

Choć głowa rzeźby nie została dotąd odnaleziona, zachowana część pozwala na szczegółową analizę warsztatu i funkcji dzieła. Sam teatr, datowany na II wiek p.n.e., pełnił nie tylko rolę miejsca widowisk, lecz także przestrzeni narracyjnej. Dekoracje rzeźbiarskie umieszczane między kolumnami przedstawiały sceny mitologiczne oraz epizody znane z eposów przypisywanych Homer.

Miasto, które opowiadało historie

Wyniki wykopalisk prowadzonych w latach 2024–2025 potwierdzają, że przestrzeń teatralna była wypełniona narracją wizualną. Odkryte wcześniej rzeźby ukazywały sceny z podróży Odyseusz, w tym spotkania z Lajstrygonami, cyklopem Polifem oraz potworem morskim Scylla.

Nowo odkryta statua Ateny wpisuje się w ten kontekst, rozszerzając ikonograficzny program dekoracyjny i wskazując na spójną wizję artystyczną miejsca, w którym mit, religia i teatr tworzyły jednolitą opowieść.

Rzeźba o wyjątkowym kunszcie

Posąg, wykonany z białego marmuru, mierzy około dwóch metrów wysokości i przedstawia Atena w pozycji stojącej. Bogini ubrana jest w bezrękawy peplos oraz płaszcz zarzucony na szyję – detal rzadko spotykany w podobnych przedstawieniach.

Szczególną uwagę zwraca egida zdobiąca pierś postaci, z wyobrażeniem głowy Meduza otoczonej wężami. Staranność w oddaniu fałd tkaniny oraz naturalistyczny układ szaty świadczą o wysokim poziomie rzemiosła, sugerując autorstwo doświadczonego mistrza.

Z kolei niedokończona tylna część rzeźby wskazuje, że była ona przeznaczona do ekspozycji frontalnej – prawdopodobnie w niszy lub między kolumnami, gdzie widoczna pozostawała jedynie jej przednia partia.

Dziedzictwo epoki Augusta

Analiza stylistyczna pozwala powiązać rzeźbę z okresem augustowskim (27 p.n.e. – 14 n.e.), kiedy to sztuka rzymska świadomie nawiązywała do klasycznych wzorców greckich. Harmonia proporcji, idealizacja formy i precyzja detalu wpisują się w estetykę określaną jako „pierwszy styl klasyczny”.

Jednocześnie lokalny kontekst Laodycei nadaje przedstawieniu Ateny szczególne znaczenie. Miasto było ważnym ośrodkiem produkcji tekstyliów, a źródła epigraficzne wskazują na istnienie świąt ku czci bogini związanych z tkactwem i rzemiosłem. W tym świetle Atena jawi się nie tylko jako patronka mądrości i wojny, lecz także opiekunka lokalnej gospodarki i sztuki użytkowej.

Przeszłość zachowana dla przyszłości

Odkrycie wpisuje się w szerszy program ochrony dziedzictwa, realizowany przez tureckie władze pod hasłem „Dziedzictwo dla Przyszłości”. Prace w Zachodnim Teatrze, prowadzone od początku 2026 roku, koncentrują się zarówno na rekonstrukcji architektury, jak i wydobyciu kolejnych artefaktów.

Każde nowe znalezisko przybliża badaczy do pełniejszego zrozumienia funkcjonowania Laodycei – miasta, które przez wieki pozostawało jednym z kluczowych ośrodków kultury i handlu w Anatolii.

Znalezisko o szerokim rezonansie

Odnaleziona statua Ateny stanowi nie tylko przykład wysokiej klasy sztuki antycznej, lecz także świadectwo zdolności starożytnych społeczności do reinterpretacji wspólnych symboli w lokalnym kontekście.

W miarę postępu badań rzeźba może dostarczyć kolejnych informacji o praktykach artystycznych, wierzeniach religijnych i strukturze społecznej miasta. Już dziś jednak jawi się jako trwały symbol ciągłości kulturowej – materialny ślad świata, który, choć miniony, wciąż przemawia do współczesności.

źródło: Minister Kultury i Turystyki Turcji Mehmet Nuri Ersoy 

fot. Minister Kultury i Turystyki Turcji Mehmet Nuri Ersoy, platforma X