Nowe analizy radiowęglowe przesuwają początki Mohendżo-Daro aż do około 3300 r. p.n.e., podważając dotychczasowe wyobrażenia o rozwoju miast w dolinie Indusu. Odkrycia wskazują, że jedno z najważniejszych centrów epoki brązu nie powstało nagle, lecz było efektem długotrwałego procesu urbanizacji.
Położone nad rzeką Indus Mohendżo-Daro od dawna uchodziło za jedno z największych miast starożytnego świata. Rozciągające się na ponad 240 hektarach i zamieszkane niegdyś przez około 40 tysięcy ludzi, dorównywało skalą ośrodkom miejskim starożytnego Egiptu i Mezopotamii. Przez dekady jego rozwój wiązano jednak głównie z tzw. dojrzałą fazą cywilizacji harappańskiej, datowaną na okres po 2600 r. p.n.e.
Najświeższe badania podważają ten obraz. Wyniki datowania radiowęglowego, przeprowadzone podczas wykopalisk w latach 2025–2026, wskazują, że obszar ten był zasiedlony już w okresie wczesnej fazy harappańskiej, znanej jako Kot Diji, między 3300 a 2600 r. p.n.e. Oznacza to, że początki miasta sięgają znacznie wcześniejszego etapu rozwoju społeczności doliny Indusu.
Kluczową rolę w zmianie interpretacji odegrały badania prowadzone na zachód od Kopca Stupy. Zespół archeologów, kierowany przez dr Asmę Ibrahim, Alego Lashariego oraz dr. Jonathana Marka Kenoyera, powrócił do masywnej konstrukcji z cegły mułowej, odkrytej jeszcze w 1950 roku przez Mortimer Wheeler.
Wheeler uznał ją za wał przeciwpowodziowy. Nowe analizy stratygraficzne i datowanie radiowęglowe zmieniły ten pogląd. Konstrukcja okazała się wielofazowym murem miejskim, który był rozbudowywany przez stulecia. Najstarsze jego fragmenty datowane są na okres około 2700–2600 r. p.n.e., czyli jeszcze przed pełnym rozkwitem miejskiej fazy cywilizacji.
Jeszcze bardziej znaczące okazały się odkrycia poniżej fundamentów muru. Badania rdzeniowe ujawniły ceramikę charakterystyczną dla kultury Kot Diji, co świadczy o istnieniu wcześniejszej osady. Mohendżo-Daro nie zostało więc zaplanowane jako nowe miasto w jednym momencie — wyrosło z istniejącej społeczności, która stopniowo rozwijała swoją infrastrukturę.
Podobne wnioski płyną z badań prowadzonych w Harappa, gdzie również odkryto wczesne warstwy osadnicze i fortyfikacje z tego samego okresu. Wskazuje to na szerszy, regionalny proces rozwoju urbanizacji, a nie pojedyncze, odosobnione zjawisko.
Górne partie muru należą już do dojrzałej fazy harappańskiej, kiedy miasto osiągnęło najwyższy poziom organizacji przestrzennej i społecznej. Konstrukcja była systematycznie wzmacniana i utrzymywana co najmniej do około 2200 r. p.n.e., co świadczy o długofalowym planowaniu i sprawnym zarządzaniu zasobami.
Mur nie był elementem statycznym — jego rozbudowa odzwierciedlała zmieniające się potrzeby miasta. Przyszłe badania mają skupić się na identyfikacji bram i pełnego przebiegu fortyfikacji, co może rzucić nowe światło na organizację ruchu, handlu i bezpieczeństwa.
Choć nowe odkrycia koncentrują się na najstarszych warstwach miasta, Mohendżo-Daro pozostaje miejscem o znacznie dłuższej historii. W 2023 roku w pobliżu Stupy odkryto setki monet z epoki Kuszanów, datowanych między II a V wiekiem n.e. Ich obecność świadczy o tym, że teren ten był wykorzystywany i pamiętany długo po upadku cywilizacji doliny Indusu.
Od pierwszych wykopalisk w XX wieku odnaleziono tu tysiące artefaktów, które dziś znajdują się w zbiorach muzealnych na całym świecie. Każde kolejne badanie ujawnia nowe warstwy historii tego miejsca.
Mimo imponującego poziomu urbanistyki — obejmującego regularną siatkę ulic, systemy odwadniające i monumentalne budowle, takie jak Wielka Łaźnia — jedno z największych wyzwań badawczych pozostaje nierozwiązane. Pismo doliny Indusu, obecne na pieczęciach i tabliczkach, wciąż nie zostało odczytane.
Wobec braku źródeł pisanych archeolodzy zmuszeni są rekonstruować dzieje miasta na podstawie architektury, artefaktów i metod naukowych. Datowanie radiowęglowe staje się w tym kontekście narzędziem kluczowym.
Odkrycia z Mohendżo-Daro zmieniają sposób myślenia o narodzinach miast w dolinie Indusu. Zamiast nagłego pojawienia się zaawansowanych ośrodków miejskich, wyłania się obraz długiego procesu eksperymentów i stopniowego rozwoju struktur społecznych, ekonomicznych i architektonicznych.
Miasto jawi się nie jako gotowy produkt rozwiniętej cywilizacji, lecz jako przestrzeń, w której przez stulecia testowano rozwiązania urbanistyczne. To przesunięcie perspektywy pozwala spojrzeć na Mohendżo-Daro jako na jedno z najwcześniejszych laboratoriów miejskiej organizacji w dziejach.
Nowe datowanie radiowęglowe nie tylko cofa początki Mohendżo-Daro o kilka stuleci, lecz także redefiniuje jego rolę w historii. Zamiast symbolu dojrzałej cywilizacji, staje się ono świadectwem długotrwałego procesu kształtowania się życia miejskiego — procesu, który miał fundamentalne znaczenie dla rozwoju jednej z najstarszych cywilizacji świata.
źródło: Arkeonews
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl