Na Ponidziu archeologiczne poszukiwania przyniosły dwa odmienne, lecz równie intrygujące tropy przeszłości. W czasie badań prowadzonych na polu bitwy pod Kliszowem odnaleziono zarówno rzadką celtycką monetę sprzed ponad dwóch tysięcy lat, jak i osiemnastowieczne przedmioty związane z wojskami Augusta II Mocnego.
Największe zainteresowanie wzbudziło odkrycie srebrnej monety celtyckiej z przełomu III i II wieku przed naszą erą. Znaleziska na polu ornym dokonał Wojciech Ciszewski, działający w ramach prac prowadzonych przez Świętokrzyską Grupę Eksploracyjną na Ponidziu.
Jak poinformował PAP Sebastian Grabowiec, prezes ŚGE, zabytek został zidentyfikowany przez specjalistów w Krakowie jako celtyckie naśladownictwo dackiej tetradrachmy Filipa II Macedońskiego. Moneta jest nieco większa od współczesnej pięciozłotówki, ale zarazem wyraźnie od niej grubsza i cięższa, co podkreśla jej odmienny charakter i wagę jako znaleziska numizmatycznego.
Na powierzchni przedmiotu widoczne jest nacięcie. Według Grabowca był to dawny sposób sprawdzania autentyczności kruszcu: monetę nacinano, by upewnić się, że została wykonana w całości ze srebra. Ten drobny ślad użytkowania nadaje znalezisku dodatkowy wymiar, ukazując nie tylko sam przedmiot, lecz także praktyki związane z obiegiem pieniądza w odległej epoce.
W pobliżu monety odnaleziono również fibulę, czyli ozdobną zapinkę do szat, pochodzącą z okresu lateńskiego. W ocenie prezesa stowarzyszenia może to wskazywać na istnienie w tym miejscu dawnej osady. To ostrożna, lecz znacząca sugestia, bo pojedyncze znaleziska zaczynają układać się w szerszy obraz dawnej obecności ludzkiej.
Jak wynika z przywołanych w materiale informacji, Celtowie przynieśli na ziemie polskie osiągnięcia cywilizacji śródziemnomorskiej, w tym używanie pieniędzy w handlu. Region świętokrzyski już wcześniej dostarczał śladów ich okresowej obecności. Oprócz monet odnajdywano tam żelazne naszyjniki, charakterystyczne zapinki oraz naczynia toczone na kole.
Zainteresowanie tym obszarem miało wynikać z jego położenia na szlakach handlowych łączących Kraków z Kujawami. Istotny był również dostęp do złóż rud żelaza na obrzeżach Gór Świętokrzyskich. W tym świetle najnowsze odkrycie nie jest jedynie odosobnionym znaleziskiem, lecz kolejnym elementem większej układanki.
Materiał przypomina również o wyjątkowej rzadkości celtyckich monet odkrywanych w tej części kraju. Szczególną wartość mają złote statery typu krakowskiego, będące naśladownictwem greckich monet muszlowych. Jak informował PAP dr hab. Marek Florek w 2024 roku, jeden z takich egzemplarzy odkryto w gminie Wojciechowice w powiecie opatowskim.
Podobne monety znajdowano wcześniej także w samym Opatowie oraz w Kunowie koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Z całej Europy znanych jest ich zaledwie około trzydziestu. W tym kontekście każde kolejne znalezisko z regionu nabiera szczególnej wagi, nawet jeśli pochodzi z innego miejsca i reprezentuje odmienny typ monety.
Choć odkrycie celtyckiej monety przyciąga uwagę swoją starożytnością, zasadniczym celem działań Świętokrzyskiej Grupy Eksploracyjnej pozostaje pole bitwy pod Kliszowem z 1702 roku. To właśnie tam poszukiwacze rozpoczęli w ubiegłym tygodniu nowy sezon badawczy.
Ostatnie prace przyniosły odnalezienie osiemnastowiecznych artefaktów związanych z dawnym teatrem wojny. Wśród nich znalazły się granaty ręczne, tulejowy bagnet do karabinu skałkowego oraz mosiężna nabijka z polskim orłem i herbem saskim. Jak wynika z relacji, przedmiot ten mógł zdobić ładownicę żołnierza lub armatę. Wcześniej na tym samym terenie odkrywano już liczne kulki muszkietowe, klamry do butów i pasów oraz guziki.
Znaleziska te służą nie tylko dokumentacji pojedynczych zabytków, lecz przede wszystkim rekonstrukcji przebiegu starcia wojsk szwedzkich Karola XII z siłami sasko-polskimi Augusta II Mocnego. Jak wskazał Sebastian Grabowiec, obszar badań jest rozległy i obejmuje również miejsca odwrotu wojsk przez bagna.
Bitwa pod Kliszowem, stoczona 19 lipca 1702 roku w pobliżu Pińczowa, należała do kluczowych epizodów wielkiej wojny północnej. Naprzeciw wojsk szwedzkich stanęły wówczas połączone siły polsko-saskie pod wodzą Augusta II Mocnego. Zwycięstwo Karola XII umocniło pozycję Szwedów w regionie i znacząco wpłynęło na dalszy przebieg konfliktu.
W pamięci historycznej starcie to zachowało się również jako jedno z ostatnich wielkich starć z udziałem husarii. Sama formacja największe triumfy święciła w XVII wieku, przesądzając o losach najsłynniejszych bitew Rzeczypospolitej. Kliszów należał już do późniejszego, schyłkowego etapu jej dziejów bojowych.
Badacze chcą dziś nie tylko odtworzyć topografię walk, ale też odnaleźć zbiorowe mogiły około trzech tysięcy poległych żołnierzy oraz trzy saskie armaty. To zadanie rozpisane na lata. Prace prowadzone są pod nadzorem archeologicznym, we współpracy z wojewódzkim konserwatorem zabytków, a pełne sprawdzenie obszaru bitwy może jeszcze długo potrwać.
Ponidzie po raz kolejny pokazało, jak gęsto nawarstwiona potrafi być historia zapisana w krajobrazie. W jednym miejscu spotykają się ślady świata celtyckiego sprzed ponad dwóch tysięcy lat i pamiątki po jednej z ważniejszych bitew początku XVIII wieku. To zestawienie nie tyle upraszcza dzieje regionu, ile przypomina, że przeszłość rzadko układa się w jedną, prostą opowieść. Częściej odsłania się fragmentami — monetą, zapinką, bagnetem — które dopiero z czasem zaczynają mówić pełniejszym głosem.
Źródło: naukawpolsce.pl
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl