Odkrycie starożytnego miasta Al-Natah w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej

W oazie Chajbar, położonej na północno-zachodnich krańcach Półwyspu Arabskiego, odkryto ufortyfikowane miasto sprzed 4000 lat. Zespół archeologów, kierowany przez Guillaume’a Charloux z francuskiego CNRS, ujawnił tajemnice starożytnego Al-Natah, które wyłania się jako znaczący przykład wczesnej urbanizacji w regionie. Stanowisko to, otoczone solidnym murem obronnym, pozwala zgłębić rozwój złożonych struktur miejskich w epoce brązu, pomimo dominacji pustynnego krajobrazu.

Geografia i znaczenie oazy Chajbar

Oaza Chajbar to żyzny obszar, który przez tysiąclecia zapewniał zasoby wodne i rolnicze w otoczeniu surowej pustyni. Była nie tylko miejscem, gdzie mogły rozwijać się społeczności, ale również ważnym punktem strategicznym i handlowym. Znajdująca się w pobliżu dróg handlowych, oaza umożliwiała wymianę dóbr na „szlaku kadzidlanym”, który łączył południową Arabię z basenem Morza Śródziemnego. Szlak ten odgrywał kluczową rolę w handlu przyprawami, kadzidłem i mirrą, które stanowiły wartościowe towary dla starożytnych cywilizacji.

Al-Natah – miasto z epoki brązu

Al-Natah, datowane na około 2400–2000 p.n.e., było starannie zaplanowanym i solidnie ufortyfikowanym miastem. Archeolodzy szacują, że osada zajmowała powierzchnię około 2,6 hektara i mogła zamieszkiwać ją społeczność licząca około 500 osób. Struktura miasta charakteryzowała się zwartym układem przestrzennym, co wskazuje na konieczność maksymalnego wykorzystania dostępnej przestrzeni i zapewnienia bezpieczeństwa jego mieszkańcom. W obrębie osady znajdowała się centralna dzielnica, obszary mieszkalne oraz cmentarz.

Znalezisko muru obronnego o długości 14,5 km jest dowodem na zaawansowane techniki konstrukcyjne mieszkańców Al-Natah. System fortyfikacji miał chronić społeczność przed potencjalnymi zagrożeniami, co sugeruje, że życie w oazie nie było całkowicie wolne od niebezpieczeństw. Fakt, że osada przetrwała do około 1500–1300 p.n.e., wskazuje na jej znaczenie strategiczne oraz rolę, jaką mogła pełnić w lokalnej sieci handlowej.

Unikalna droga do urbanizacji

W przeciwieństwie do bogatych centrów urbanistycznych Mezopotamii i Egiptu, gdzie procesy urbanizacyjne przebiegały szybciej, na północno-zachodnich terenach Półwyspu Arabskiego rozwój miast odbywał się w inny sposób. Guillaume Charloux określił proces urbanizacji Al-Natah jako „skromniejszy i znacznie wolniejszy”, dostosowany do warunków panujących w tym regionie. Miasto było raczej skupiskiem społecznym o zwartym układzie, niż ośrodkiem administracyjnym typowym dla dużych miast-państw. Ten odmienny model urbanizacji, bardziej adekwatny do realiów pustynnych, dostarcza cennych informacji o specyfice i adaptacyjności ludzkich społeczności w trudnych warunkach środowiskowych.

Osada przejściowa między koczownictwem a urbanizacją

Odkrycie Al-Natah jest wyjątkowe, ponieważ miasto to reprezentuje etap przejściowy pomiędzy trybem życia koczowniczego a bardziej złożonym osadnictwem miejskim. Pomimo skromnych rozmiarów i struktury, miasto wskazuje na rosnące tendencje osiedleńcze oraz pragnienie stworzenia stabilnej społeczności, która mogłaby przetrwać przez pokolenia. Dla badaczy jest to istotne odkrycie, ponieważ ukazuje, jak w okresie wczesnej i środkowej epoki brązu mieszkańcy Półwyspu Arabskiego rozwijali swoje techniki architektoniczne oraz tworzyli społeczności oparte na trwałych strukturach obronnych.

Al-Natah w sieci handlowej

Położenie Al-Natah i jego fortyfikacje sugerują, że miasto mogło być częścią większej sieci handlowej. Z powodu strategicznego usytuowania w oazie Chajbar, Al-Natah mogło stanowić punkt pośredni na wspomnianym szlaku kadzidlanym, dzięki czemu mieszkańcy mogli czerpać korzyści z wymiany towarów, jakimi były przyprawy, kadzidło oraz mirra. Istnienie takiego szlaku umożliwiało łączność między różnymi społecznościami starożytnego Bliskiego Wschodu i miało istotny wpływ na rozwój lokalnych gospodarek.

Znaczenie odkrycia Al-Natah

Odkrycie Al-Natah dostarcza badaczom nowych perspektyw na temat procesów urbanizacyjnych w północno-zachodniej części Półwyspu Arabskiego, wskazując na bogactwo kulturowe i technologiczne tego regionu. Fakt, że w Al-Natah zastosowano złożone systemy obronne, świadczy o znaczeniu, jakie mieszkańcy przywiązywali do ochrony przed zagrożeniami. Archeolodzy są przekonani, że dalsze badania tego stanowiska mogą ujawnić kolejne szczegóły dotyczące życia codziennego, organizacji społecznej i relacji handlowych pomiędzy różnymi kulturami regionu.

fot. Hardscarf; Wikipedia; Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International license.

źródło:

Doi.org/10.1371/journal.pone.0309963