Najstarszy wrak carvelowy w regionie nordyckim

Morscy archeolodzy z Muzeum Wraków (Vrak) w Sztokholmie dokonali przełomowego odkrycia u wybrzeży Szwecji. Wrak statku, znany jako Wrak 5, został znaleziony pod wodami Landfjärden, na południe od Sztokholmu, i jest najstarszym potwierdzonym statkiem w regionie nordyckim zbudowanym metodą karaweli. Analiza sugeruje, że jednostka pochodzi z lat 80. XV wieku, choć niektóre szacunki wskazują nawet na lata 60. XV wieku.

To niezwykłe znalezisko ma istotne znaczenie dla badań nad ewolucją budownictwa okrętowego w Europie Północnej. Håkan Altrock, kurator muzeum i kierownik projektu, podkreśla: „Ten statek stanowi fascynujące połączenie między średniowiecznym a nowoczesnym budownictwem okrętowym. Ma potencjał, aby dostarczyć nam cennych nowych spostrzeżeń na temat ważnego okresu w morskiej historii Szwecji”.

Największą sensacją tego odkrycia jest technika budowy wraku. Tradycyjne nordyckie statki były budowane z zachodzących na siebie desek (tzw. metoda klinkierowa). Wrak 5 powstał jednak przy użyciu metody carvel, w której deski układane są krawędź do krawędzi, co zapewnia gładki kadłub. Technika ta, rozwinięta na Morzu Śródziemnym już w VII wieku n.e., umożliwiała budowę większych i mocniejszych jednostek.

Carvelowe kadłuby były istotne zwłaszcza w epoce, gdy statki zaczęto uzbrajać w działa. Mocniejsza konstrukcja pozwalała na wytrzymanie ognia wroga, co czyniło je bardziej efektywnymi zarówno w bitwach morskich, jak i w transporcie towarów na dalekie dystanse.

Dzięki badaniom dendrochronologicznym przeprowadzonym przez ekspertów z Uniwersytetu w Lund ustalono, że drewno użyte do budowy Wraku 5 pochodzi z regionu Möre w Kalmarze lub wschodniego Blekinge w południowej Szwecji. Potwierdza to historyczne zapisy mówiące o wpływie technik kontynentalnych na szwedzkie budownictwo okrętowe pod koniec XV wieku.

Wrak 5 jest jednym z pięciu wraków znalezionych w rejonie Landfjärden. Wcześniej sądzono, że mogą one być związane z legendarną bitwą morską Olafa Świętego, króla Norwegii. Jednak nowe badania dowodzą, że większość z nich pochodzi z XVII i XVIII wieku, co czyni Wrak 5 najstarszym spośród nich.

Obecnie Muzeum Wraków kontynuuje badania nad Wrakiem 5, a Håkan Altrock zapowiada dalsze prace: „Planujemy ubiegać się o zewnętrzne finansowanie wykopalisk. Ten statek to nie tylko relikt przeszłości; to klucz do zrozumienia ewolucji budownictwa okrętowego w Szwecji”.

Archeolodzy wykorzystują nowoczesne technologie do badania wraku. Dzięki fotogrametrii stworzono jego cyfrowy model 3D, który pozwala na szczegółową analizę konstrukcji statku bez konieczności jego wydobycia.

źródło: Vrak Museum of Wrecks

fot. Vrak Museum of Wrecks