3500-letnia brązowa siekiera ze Szwajcarii

Na stromym zboczu w północno-zachodniej Szwajcarii archeolodzy natrafili na imponujący artefakt z epoki brązu – masywną siekierę liczącą około 3500 lat. Znalezisko, odkryte w Burg im Leimental, może być pozostałością większego depozytu rytualnego sprzed tysiącleci i rzuca nowe światło na znaczenie tego regionu w prehistorycznej Europie.

Odkrycie, ogłoszone przez Archäologie Baselland, jest jednym z najbardziej intrygujących znalezisk z epoki brązu w tej części Szwajcarii. Choć sama siekiera ma zaledwie 22 centymetry długości, jej solidna konstrukcja, znaczna waga i staranne wykonanie nadają jej wyjątkowy charakter, który archeolodzy określają jako niemal monumentalny.

Odkrycie na zboczu Schlossfelsen
 

Artefakty odkryto latem 2024 roku na stromym zboczu poniżej skalistego wzniesienia Schlossfelsen, górującego nad niewielką przygraniczną miejscowością Burg im Leimental, niedaleko granicy z Francją.

Znaleziska dokonał geodeta terenowy i wolontariusz uczestniczący w systematycznych badaniach archeologicznych, który podczas przeszukiwania terenu wykrywaczem metalu natrafił na ukrytą w ziemi masywną brązową siekierę. W niewielkiej odległości od niej odnaleziono także brązową szpilkę do odzieży.

Odkrycie to okazało się szczególnie interesujące, ponieważ nie jest pierwszym znaleziskiem z epoki brązu w tym miejscu. Już w 1858 roku w rejonie Schlossfelsen odnaleziono brązowy sierp, również datowany na środkową epokę brązu. Wszystkie dotychczas znane przedmioty z tego stanowiska pochodzą z okresu około 1500 roku p.n.e.

Ślady możliwego skarbu z epoki brązu

Powtarzające się znaleziska z jednego miejsca skłoniły archeologów do przypuszczenia, że obszar ten mógł niegdyś kryć znacznie większy depozyt metalowych przedmiotów. Takie tzw. skarby były w epoce brązu powszechnym zjawiskiem w Europie.

Depozyty te często obejmowały wiele artefaktów – od narzędzi i broni po ozdoby i elementy stroju – i bywały celowo składane w ziemi, w szczelinach skalnych, a także w rzekach czy na terenach podmokłych. Badacze interpretują je najczęściej jako ofiary rytualne składane bóstwom.

Nowo odkryta siekiera została znaleziona w niewielkim zagłębieniu skalnym wypełnionym ziemią. Może to wskazywać, że przedmiot został złożony jako pojedyncza ofiara. Jednak fakt, że w tym samym miejscu odnaleziono wcześniej inne brązowe artefakty, sugeruje możliwość istnienia większego skarbu, który z biegiem czasu został rozproszony lub splądrowany już w starożytności.

Siekiera „typu Grenchen”

Odkryty artefakt należy do tzw. siekier kołnierzowych „typu Grenchen”. Nazwa ta wywodzi się z połowy XIX wieku, kiedy w 1856 roku podczas prac budowlanych przy źródle w miejscowości Grenchen odkryto depozyt zawierający cztery siekiery, cztery sierpy oraz fragment miecza.

Od tamtej pory charakterystyczne topory z kołnierzem określa się właśnie mianem typu Grenchen. Przykład z Burg im Leimental potwierdza, że ten wariant broni i narzędzi był szeroko rozpowszechniony w regionie Jury w środkowej epoce brązu.

Powtarzające się odkrycia tego typu artefaktów w północno-zachodniej Szwajcarii wskazują również na istnienie rozległych powiązań regionalnych oraz sieci wymiany łączących społeczności zamieszkujące pasmo Jury z innymi obszarami Europy.

Region o znaczeniu strategicznym

Współcześnie Burg im Leimental jest niewielką, spokojną miejscowością położoną przy granicy szwajcarsko-francuskiej. W czasach prehistorycznych jego położenie mogło jednak odgrywać znacznie większą rolę.

Region ten leży na żyznych terenach łączących naturalne szlaki prowadzące ku dolinom Renu i Rodanu. Odkrycia archeologiczne w pobliskim Rodersdorfie oraz innych miejscowościach potwierdzają, że obszar ten był zamieszkany już w środkowej epoce brązu.

Dodatkowo w 1998 roku w Biederthal po francuskiej stronie granicy – zaledwie około kilometra od Burg – odkryto większy skarb z epoki brązu. Zestawienie tych znalezisk sugeruje, że strefa pomiędzy równiną Sundgau a północnymi podnóżami Jury mogła stanowić ważny obszar osadniczy, korytarz handlowy lub krajobraz o znaczeniu rytualnym.

Artefakty na wystawie w Bazylei

Nowo odkryta siekiera oraz brązowa szpilka zostały udostępnione publiczności na wystawie specjalnej „Schatzfunde” („Znaleziska Skarbów”) w Muzeum Historycznym w Bazylei, mieszczącym się w dawnej świątyni Barfüsserkirche.

Ekspozycja prezentuje również inne regionalne odkrycia archeologiczne, w tym niedawno znalezione celtyckie złote i srebrne monety z Arisdorfu. Wspólnie tworzą one obraz regionu, który przez tysiąclecia pozostawał ważnym obszarem kontaktów handlowych, osadnictwa i praktyk rytualnych.

Najświeższe odkrycie w Burg im Leimental dołącza do rosnącej listy znaczących stanowisk z epoki brązu w Szwajcarii. Dalsze badania mogą w przyszłości odpowiedzieć na pytanie, czy monumentalna siekiera była pojedynczą ofiarą złożoną w skalnym zagłębieniu, czy też ostatnim świadectwem znacznie większego skarbu ukrytego w tym miejscu ponad trzy i pół tysiąca lat temu.

źródło: Archäologie Baselland

fot. Nicole Gebhard – Archäologie Baselland